Challenge → Duurzame kunststoffen

Kunststoffen: duurzame materialen met een duurzame toekomst

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email
Share on print

Kunststoffen zijn essentiële materialen om de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen te bereiken en wanneer ze doeltreffend worden gebruikt, zijn ze waardevolle hulpbronnen om de circulaire economie te versnellen.

Met de ontwikkeling van bakeliet realiseerde de Belgische professor Leo Baekeland in het begin van de twintigste eeuw een revolutionaire doorbraak. Deze eerste volwaardige kunststof bleek een uitstekend alternatief voor allerlei natuurlijke grondstoffen en vond een toepassing in vele dagelijkse gebruiksvoorwerpen zoals meubels, lichtschakelaars of fototoestellen. Het moderne materiaal was ook cruciaal in de ontwikkeling van de communicatietechnologie met de opkomst van telefoon, radio en televisie.

Bakeliet, de eerste echte kunststof, bleek een uitstekend alternatief voor allerlei natuurlijke grondstoffen en vond toepassingen in vele dagelijkse gebruiksvoorwerpen

Veelzijdig en voordelig

In de naoorlogse heropbouw en de golden sixties werden kunststoffen omarmd door Jan en alleman. Een nieuwe kunststof als nylon werd niet enkel gebruikt in textiel maar ook om tafels, stoelen of emmers te maken. Dankzij kunststoffen verhoogde de geluidskwaliteit van grammofoonplaten en kregen kinderen een ruimere keuze uit heel wat nieuw speelgoed.

Lichtgewicht, brandveilig, krasbestendig, isolerend: kunststoffen hebben allemaal hun eigen specifieke eigenschappen. Dankzij die veelzijdigheid waren ze de ideale vervanger van natuurlijke materialen die onder druk kwamen te staan door de snelle groei van de middenklasse en de toenemende urbanisatie en industrialisatie.

Door het gebruik van kunststoffen konden ook schaarse en zorgwekkende stoffen vermeden worden. Ivoren biljartballen werden vervangen door exemplaren uit kunststof. De negatieve gezondheidsimpact van loden rioleringssystemen werd voorkomen door de ontwikkeling van kunststofbuizen.

Ontdek de visie van Saskia Walraedt, Directeur essenscia PolyMatters

Keerzijde van het succes

Die vele voordelen hebben geleid tot een gigantische vraag en dito toename van de productie en het gebruik van kunststoffen tijdens de voorbije vijftig jaar. In die periode ontwikkelde België zich tot een koploper in de kunststofindustrie, zowel op het vlak van de productie van basispolymeren als van de verwerking van die polymeren tot afgewerkte kunststofvoorwerpen.

De ongebreidelde economische groei in de tweede helft van de vorige eeuw had ook een keerzijde. Meer en meer ging de mens inzien dat deze groei gepaard ging met een toenemende milieuproblematiek, een schaarste aan grondstoffen en een groter wordende afvalberg. Dit besef leidde tot een verstrengde milieu- en afvalwetgeving maar de consumptiemaatschappij met bijhorende wegwerpmentaliteit is ons parten blijven spelen.

Sector Initiative

DETIC engageert zich tegen 2025 tot het gebruik van minstens 20% gerecycleerde kunststoffen in detergentenverpakkingen

Van afval naar grondstof

Burgers ergeren zich terecht aan zwerfvuil en de ‘plastic soep’ in de oceanen. Kunststoffen worden niet geproduceerd om als afval in de natuur te belanden. Daarvoor zijn ze te waardevol. Ze moeten beter ingezameld en gerecycleerd worden. Het was lange tijd eenvoudiger om nieuwe kunststoffen te maken dan oude te hergebruiken. Die tijd is voorbij. Gerecycleerde kunststoffen zijn net een nuttige grondstof die het begin moet zijn van een nieuwe gebruikscyclus.

Deel van de oplossing

Kunststoffen zijn materialen met uitzonderlijke eigenschappen die onze levenskwaliteit en de duurzaamheid van de samenleving verhogen.

De grote uitdaging bestaat erin om duidelijk te maken dat kunststoffen niet de oorzaak van het probleem zijn, maar een deel van de oplossing. Het zijn materialen met uitzonderlijke eigenschappen die onze levenskwaliteit verhogen. Het comfortniveau van ons moderne leven zou simpelweg ondenkbaar en onbetaalbaar zijn zonder kunststoffen in koelkasten, matrassen, bouwmaterialen, smartphones, sportschoenen, autobanden en ga zo maar door.

We moeten kunststoffen aan het einde van hun levenscyclus dus niet langer beschouwen als afval maar als een waardevolle grondstof waar we zorgzaam mee omspringen en die we dus niet achteloos in het leefmilieu achterlaten. De realiteit dwingt er ons ook toe om kunststoffen te zien als een materiaal van de toekomst. Zonder hoogwaardige, herbruikbare kunststoffen is een duurzame ontwikkeling van de mensheid in de 21ste eeuw en het bereiken van de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen onmogelijk.

Sleutelrol in de klimaatuitdaging

Onze samenleving staat namelijk voor talrijke uitdagingen: de klimaatverandering die gepaard gaat met periodes van uitzonderlijke droogte en frequentere overstromingen, de groeiende wereldbevolking met een bijkomende nood aan comfortabele huisvesting, energiezuinige mobiliteit, kwaliteitsvol voedsel en een toegankelijke gezondheidszorg. In al die uitdagingen spelen kunststoffen een cruciale rol.

Twee grote bronnen van CO2-uitstoot zijn het transport en de verwarming van gebouwen. In Europa is er dringend nood aan meer renovatie en isolatie om bestaande gebouwen energiezuiniger te maken. Daarvoor is kunststofisolatie uitermate geschikt. Net zoals voor de klimaatneutrale constructie van nieuwbouwprojecten.

De transportsector heeft de afgelopen decennia het brandstofverbruik drastisch kunnen verlagen dankzij de vervanging van staal door lichtgewicht kunststoffen die niet inboeten aan stevigheid of veiligheid. Het gewicht van batterijen in elektrische auto’s noodzaakt autoconstructeurs om nog meer van die sterke maar ultralichte kunststofmaterialen te gaan gebruiken.

Zon, wind en water

In de transitie naar hernieuwbare energie spelen kunststoffen ook een belangrijke rol. De efficiëntie van windmolens is sterk verhoogd door het gebruik van kunststofcomposieten in de wieken. Ook de folies en fotovoltaïsche cellen in zonnepanelen zijn gemaakt uit hoogtechnologische kunststoffen.

Voor de vitale bevoorrading van drinkbaar water zijn waterleidingen uit kunststof eveneens onmisbaar om ervoor te zorgen dat er geen kostbaar drinkwater wegsijpelt. Om beter om te gaan met periodes van droogte of wateroverlast zijn kunststoffen noodzakelijk voor de aanleg van bufferbekkens, infiltratiesystemen en groendaken. Door water lokaal op te vangen raken rioleringen minder overbelast en kan regenwater beter in de bodem doordringen.

Meer gezondheid, minder verspilling

Elk modern ziekenhuis is sterk afhankelijk van allerhande kunststoffen: lichtere ziekenhuisbedden, medische apparatuur, veilige en steriele verpakkingen van medicijnen en vaccins, beschermende kledij voor chirurgen, handschoenen voor maximale hygiëne, enzovoort. In de gezondheidszorg hebben kunststoffen vaak een levensreddende functie.

Ook voor voedsel- en drankverpakkingen vormen kunststoffen de basis voor duurzame verpakkingsmaterialen. Daardoor kunnen verse groenten, fruit, vlees en vis langer bewaard en beschermd worden zodat voedselverspilling wordt vermeden. Bovendien helpt die verpakking ook om de voedselveiligheid te garanderen van boer tot bord. De ecologische voetafdruk van het voedsel zelf is trouwens meestal veel groter dan die van de verpakking die er rond zit.

Negatief imago

Sector Initiative

Borealis medeoprichter van Project STOP

Ondanks de aantoonbare voordelen die kunststoffen bieden, kampt het materiaal op dit moment met een negatief imago door de milieu-impact van zwerfvuil en de zogenaamde ‘plastic soep’. Dit is een complexe afvalproblematiek die aan de bron dient aangepakt te worden. Het vraagt niet alleen om een gedragswijzing om geen afval meer in de natuur weg te gooien, maar ook om de wereldwijde uitbouw van degelijke systemen van afvalophaling en voldoende recyclagecapaciteit.

90%

Procent van de 'plastic soep' die uit 10 rivieren afkomstig is, waarvan 8 in Azië en 2 in Afrika

De inschatting is dat de ‘plastic soep’ voor 90% afkomstig is van 10 rivieren, waarvan 8 in Azië en 2 in Afrika. In deze stroomgebieden wordt het afval van 2 miljard mensen nog steeds niet opgehaald, laat staan gesorteerd. Daarom moet het de voornaamste prioriteit zijn om in die regio’s een goed functionerend afvalbeheer op poten te zetten en wereldwijd te pleiten voor een zero-plastics-to-landfill beleid dat het storten van kunststofafval verbiedt.

Beter recycleren

Dat wil niet zeggen dat het probleem ook niet deels in het Westen ligt. In sommige landen in Europa wordt er nog steeds afval gestort in plaats van gerecycleerd. Al is er de laatste jaren wel een kentering merkbaar. In Europa werd in 2017 voor het eerst meer kunststofverpakkingsafval naar recyclagecentra gebracht dan gestort.

Zeker in ons eigen land zorgt een uitgebreid systeem van gescheiden afvalophaling ervoor dat de recyclagegraad vrij hoog ligt. Toch slingert er nog altijd zwerfvuil in de bermen. Ook bij ons moeten dus extra inspanningen worden geleverd om te vermijden dat mensen afval zomaar weg gooien. Nog beter sorteren is de boodschap om een voldoende aanbod aan kwaliteitsvol recyclagemateriaal te garanderen.

Als de milieu-impact van alle fasen in de levenscyclus van een materiaal mee in rekening wordt gebracht halen kunststoffen vaak de beste score.

Strenge productwetgevingen zien erop toe dat kunststoffen veilig zijn voor mens, dier en milieu. Nu komt het erop aan ervoor te zorgen dat die kunststoffen niet meer in het restafval – of erger nog –  in de natuur terechtkomen, maar in de volgende generatie plastics. Want als de milieu-impact van alle fasen in de levenscyclus van een materiaal mee in rekening wordt gebracht – van de ontginning van de grondstoffen tot de recyclage, met inbegrip van de ganse gebruiksperiode en alle tussenliggende transportkilometers – halen kunststoffen vaak de beste score.

Gangmaker van de circulaire economie

10 miljoen ton

Jaarlijkse hoeveelheid gerecycleerde kunststoffen die de Europese Commissie wil hergebruiken in nieuwe producten

Om een circulaire economie in Europa mogelijk te maken, moeten grondstoffen zoveel mogelijk binnen de Europese grenzen blijven om daar hergebruikt te worden. Daartoe heeft de Europese Commissie zijn ambitieuze Plastic Strategy ontwikkeld waarbij de industrie opgeroepen wordt zich te engageren tot het jaarlijks gebruik van 10 miljoen gerecycleerde kunststoffen.

De kunststoffenindustrie in België was bij de eerste in Europa om zich aan te sluiten op het digitale MORE-platform (MOnitoring Recyclates for Europe). Kunststofverwerkers kunnen daarop aangeven hoeveel gerecycleerd materiaal ze hergebruiken in hun productieprocessen. essenscia sloot zich als sectorfederatie ook aan bij de Circular Plastics Alliance, een vrijwillig engagement om meer gerecycleerde kunststoffen te gaan gebruiken als gangmaker voor een circulaire economie in Europa.

Chemische recyclage

Sector Initiative

Borealis, P&G en BASF werken samen aan baanbrekende sorteertechnologie: op naar een circulaire economie dankzij het HolyGrail-project

Kunststoffen vormen een essentiële schakel in de noodzakelijke omschakeling van een lineaire naar een circulaire economie. Dit vergt een radicale omslag van ontwerpfase tot hergebruik. Het initiële productontwerp dient al rekening te houden met de ontmantelbaarheid en de recycleerbaarheid na gebruik. Daarvoor zijn nieuwe samenwerkingsmodellen nodig, over de grenzen van sectoren heen. Dit circulaire denken dient ook ingebed te zitten in wetgevingen, normen en standaarden en vraagt om een rendabele recyclage-industrie in de eigen regio.

Het aloude lineaire economische denken ombuigen naar een cirkelvormig zakenmodel zal ook andersoortige investeringen vergen. Om de circulariteit van kunststoffen te maximaliseren zet de sector sterk in op innovatie in chemische recyclage als aanvulling op de bestaande mechanische recyclagetechnieken.

De sterke concentratie aan chemiebedrijven, onderzoeksinstellingen en sorteercentra biedt onze regio een unieke opportuniteit om het voortouw te nemen in chemische recyclage en werk te maken van een circulaire chemie-industrie.

Sector Initiative

INEOS Styrolution en Indaver slaan handen in elkaar voor kringlooppolystyreen

Chemische recyclage kan kunststofafval gaan ontbinden tot op moleculair niveau om zo herbruikbare grondstoffen te leveren voor de chemiesector. De sterke concentratie aan chemiebedrijven, onderzoeksinstellingen en sorteercentra biedt onze regio een unieke opportuniteit om het voortouw te nemen in chemische recyclage en werk te maken van een circulaire chemie-industrie.

Materialen met een duurzame toekomst

Sector Initiative

Waardeketensamenwerkingen om tot een circulaire economie te komen

De kunststoffen van de toekomst zijn een fundamentele bouwsteen van de circulaire samenleving waar we samen aan bouwen. Via efficiënte systemen van afvalophaling en -sortering kunnen kunststoffen hun volwaardige rol spelen als waardevolle materialen die niet langer verspild worden maar slim, functioneel en circulair worden ingezet om de duurzame samenleving van morgen mee vorm te geven.

Uitdagingen

  1. Ondersteunen van organisaties en acties die op een efficiënte manier voorkomen dat kunststoffen in de natuur terechtkomen.
  2. Pleiten voor een strikte nultolerantie voor het storten van plastic afval op wereldvlak om zo te streven naar een 100% terugwinning van kunststofmaterialen.
  3. Investeren in de wereldwijde inzameling, sortering en recyclage om kunststoffen volledig te integreren in een circulaire economie.
  4. Innoveren in een circulair productdesign en betere recyclagetechnieken waaronder de opschaling van chemische recyclage als complementaire aanvulling op mechanische recyclage.
  5. Verduidelijken dat kunststoffen, via een uitgebreid gamma aan duurzame toepassingen, een positieve bijdrage leveren aan de realisatie van de Sustainable Development Goals doordat ze helpen water en energie te besparen, levens te redden en voedselverspilling te voorkomen.

Deze website maakt gebruik van cookies om uw browse-ervaring te verbeteren (optimalisatie van de functionaliteiten van de site, het delen van inhoud op social media en het verzamelen van statistische gegevens). Door verder te browsen op onze website verklaart u zich akkoord met het gebruik van dergelijke cookies.